މާލެ — ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިންސާނުންގެ ގުނަވަން ބަދަލުކުރުމުގެ ނިޒާމު ޤާއިމްކުރުމަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރި “އިންސާނުންގެ ގުނަވަން ޓްރާންސްޕްލާންޓްކުރުމުގެ ބިލު” ތަސްދީގުނުކުރައްވައި، އަލުން މުރާޖައާކުރުމަށް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު އަނބުރާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށް ފޮނުއްވައިފިއެވެ.

މި ބިލަކީ ސަރުކާރުގެ ފަރާތުން ފޭދޫ ދެކުނު ދާއިރާގެ މެންބަރު އިބްރާހިމް ދީދީ ހުށަހެޅުއްވި ބިލެކެވެ. މިދިޔަ މެއި މަހުގެ 14 ވަނަ ދުވަހު ބޭއްވުނު މަޖިލީހުގެ ޖަލްސާގައި މި ބިލު ފާސްކުރީ ވޯޓުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވި 68 މެންބަރުންގެ އިއްތިފާގުންނެވެ. ނަމަވެސް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 91 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިވަޑައިގަންނަވާ އިޚްތިޔާރުގެ ދަށުން މި ބިލު ވަނީ އަނބުރާ މަޖިލީހަށް ފޮނުވާލައްވާފައެވެ.

ރައީސް އޮފީހުން ހާމަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ބިލު މަޖިލީހުން ފާސްވެގެން އައިއިރު ގެނެސްފައިވާ ބައެއް އިސްލާހުތަކުގެ ސަބަބުން، އެ ބިލު އަމަލީ ގޮތުން ތަންފީޒުކުރުމުގައި ބޮޑެތި ދަތިތަކަކާއި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން ބިލު ފުރިހަމަކުރުމަށްޓަކައި އިތުރަށް ވިސްނާވަޑައިގަތުމަށް ރައީސް ވަނީ އެދިވަޑައިގަންނަވާފައެވެ.

ބިލުގެ މުހިންމު ބައިތައް:

• ހަމައެކަނި ދިރިހުރި މީހުން (Live Donors): މި ބިލުގެ ދަށުން ހުއްދަދެނީ ހަމައެކަނި ދިރިހުރި މީހުންގެ ގުނަވަން ހަދިޔާކުރުމަށެވެ. މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ ގުނަވަން ނެގުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
• ގުނަވަންތަކުގެ މިންގަނޑު: ހަދިޔާ ކުރެވޭނީ ހަށިގަނޑުގައި ޖޯޑުލެވިގެންވާ ގުނަވަންތަކާއި (މިސާލަކަށް ކިޑްނީ) ނުވަތަ ބައެއް ނެގުމަށްފަހު އަމިއްލައަށް އުފެދޭ (ރީޖެނެރޭޓްވާ) ގުނަވަންތަކެވެ (މިސާލަކަށް ފުރަމޭ). ނަމަވެސް އޯވަރީ އަދި ޓެސްޓިކަލް ފަދަ ދަރިމައިވުމާ ގުޅުންހުރި ގުނަވަންތައް ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
• ޝަރުތުތައް: ގުނަވަން ހަދިޔާކުރާ މީހާއަކީ 18 އަހަރު ފުރިފައިވާ، ބުއްދި ސަލާމަތުންހުރި ދިވެއްސަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. އަދި ދައުލަތުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބޭ މީހުންނާއި ޖަލު ހުކުމް ތަންފީޒުކުރަމުންދާ މީހުންނަށް ގުނަވަން ހަދިޔާއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
• ބޮޑެތި އަދަބުތައް: ރުހުމާ ނުލައި ގުނަވަން ނެގުމާއި، ގުނަވަނުގެ ވިޔަފާރިކުރުމަކީ ބޮޑު ކުށެކެވެ. މިފަދަ ކުށްތަކަށް 150,000 އިން ފެށިގެން 1.5 މިލިއަން ރުފިޔާއާ ހަމައަށް ޖޫރިމަނާކުރުމާއި ޖަލު ހުކުމް ކަނޑައެޅިފައިވެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ބޮޑެތި ހޮސްޕިޓަލްތައް ކަމަށްވާ އައިޖީއެމްއެޗް، އޭޑީކޭ އަދި ޓްރީޓޮޕް ހޮސްޕިޓަލުން މި ޚިދުމަތް ދިނުމަށް ތައްޔާރުވަމުންދާއިރު، ގިނަ އަދަދެއްގެ ބަލިމީހުން މި ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު ފާސްވުމަށް އަންނަނީ އިންތިޒާރުކުރަމުންނެވެ. ބިލު އަނބުރާ މަޖިލީހަށް ފޮނުވާލުމާ ގުޅިގެން، މަޖިލީހުގެ ކޮމިޓީން މި ބިލު އަވަހަށް ދިރާސާކޮށް އިސްލާހުތަކާއެކު އަލުން ފާސްކުރާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.